نحوه پرورش و نگهداری از اسفناج
اسفناج یک سبزی برگ دار سبز و یک ساله است که در هوای خنک بهترین رشد را دارد. انواع مختلف اسفناج از نظر ظاهری متفاوت هستند؛ اغلب برگ ها صاف و به رنگ سبز متوسط تا تیره می باشند. گیاهان اسفناج عادت رشد عمودی دارند و در هوای گرم، قبل از به بذر رفتن، گل های کوچک زرد-سبزی را روی خوشه ها تولید می کنند. اسفناج رشد سریعی دارد و می تواند تنها در یک ماه پس از کاشت بذر، آماده برداشت شود. در اکثر اقلیم ها، زمانی که در بهار یا پاییز کاشته شود، بهترین رشد را دارد.
اطلاعات کلی گیاه
- نام رایج: اسفناج (Spinach)
- نام علمی: Spinacia oleracea
- خانواده: تاج خروسیان (Amaranthaceae)
- نوع گیاه: یک ساله، سبزی
- اندازه: ۱۵ تا ۳۰ سانتی متر ارتفاع و پهنا
- نور مورد نیاز: آفتاب کامل، سایه جزئی
- نوع خاک: لومی، مرطوب، با زهکشی خوب
- pH خاک: خنثی، قلیایی
- زمان گلدهی: تابستان
- منطقه بومی: آمریکای شمالی، آمریکای مرکزی، آمریکای جنوبی، آسیا
نحوه کاشت اسفناج
برای کاشت موفقیت آمیز اسفناج و برداشت محصولی باکیفیت، توجه به نکات زیر در خصوص زمان بندی دقیق، انتخاب محل مناسب و رعایت فواصل کاشت اهمیت دارد:
زمان کاشت
اسفناج برای رشد از بذر تا بلوغ به حدود شش هفته هوای خنک نیاز دارد. این بدان معناست که باید بذرها را در بهار، به محض اینکه خاک قابل کشت شد، در باغ بکارید. برای جوانه زنی، دمای خاک باید خنک تر از ۲۱ درجه سانتی گراد (۷۰ درجه فارنهایت) باشد. به همین ترتیب، می توانید در پاییز پس از خنک شدن هوا نیز اقدام به کاشت کنید، البته تا زمانی که شش هفته فرصت داشته باشید که دمای خاک بالای ۴ درجه سانتی گراد (۴۰ درجه فارنهایت) باقی بماند. همچنین می توانید هر دو هفته یک بار در بهار یا پاییز مجدداً بذرپاشی کنید تا دوره برداشت خود را تمدید کنید.
انتخاب محل کاشت
محل کاشت ایده آل برای اسفناج، مکانی نسبتاً آفتابی با زهکشی خوب خاک است. کشت در گلدان نیز یک گزینه مناسب است. با گرم شدن هوا، گیاهان اسفناج “به بذر می روند” (Bolt)، یعنی ساقه گل دهنده می فرستند و دانه تولید می کنند که باعث تلخ شدن برگ ها می شود. می توانید با کاشتن اسفناج در سایه جزئیِ گیاهان بلندتر، این فرآیند را کمی به تأخیر بیندازید.
فاصله، عمق و تکیه گاه
بذرها را می توان در عمق ۱ تا ۲.۵ سانتی متری (۱/۲ تا ۱ اینچ) و در ردیف هایی با فاصله ۳۰ تا ۴۵ سانتی متر از هم کاشت. هنگامی که نهال ها اولین مجموعه برگ های واقعی خود را تولید کردند، گیاهان را تنک کنید تا حدود ۱۵ سانتی متر از هم فاصله داشته باشند. هیچ سازه پشتیبانی یا تکیه گاهی لازم نیست.
کاشت اسفناج
مراقبت از گیاه اسفناج
برای دستیابی به برگ های ترد و خوش طعم و جلوگیری از گلدهی زودرس (Bolt)، فراهم کردن شرایط محیطی ایده آل و مراقبت های زیر برای گیاه اسفناج ضروری است:
نور
اسفناج را در جایی بکارید که آفتاب کامل تا سایه جزئی دریافت کند. این بدان معناست که در اکثر روزها به حداقل سه تا چهار ساعت آفتاب مستقیم نیاز دارد، اگرچه محافظت در برابر آفتاب شدید بعدازظهر می تواند برای آن مفید باشد.
خاک
خاک مناسب راز پرورش اسفناج عالی است. این گیاه خاک لومی، غنی از مواد آلی، با زهکشی خوب اما مرطوب را ترجیح می دهد. همچنین pH خاک نسبتاً خنثی را دوست دارد و می تواند به خاک اسیدی حساس باشد.
آبیاری
اسفناج را مرتباً آبیاری کنید تا خاک به طور یکنواخت مرطوب بماند اما غرقابی نشود. آبیاری منظم در هوای گرم برای جلوگیری از به بذر رفتن زودرس ضروری است. به طور کلی، اسفناج به حدود ۲.۵ تا ۴ سانتی متر (۱ تا ۱.۵ اینچ) آب در هفته نیاز دارد. به جای یک آبیاری عمیق هفتگی، بهتر است چندین بار در هفته آبیاری کنید. افزودن یک لایه مالچ در اطراف گیاهان نیز می تواند به حفظ رطوبت خاک کمک کند. پژمردگی یا زرد شدن برگ ها معمولاً نشان دهنده آبیاری بیش از حد است.
دما و رطوبت
اسفناج ترجیح می دهد در دماهای بین ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتی گراد (۵۰ تا ۶۰ درجه فارنهایت) رشد کند. این گیاه می تواند یخبندان سبک را تحمل کند، اما یخبندان های سنگین گیاه را از بین می برند. علاوه بر این، هوای گرم باعث می شود گیاه به سرعت وارد فاز گلدهی (به بذر رفتن) شود و برگ های باقی مانده تلخ شوند. رطوبت معمولاً تا زمانی که نیازهای رطوبتی خاک برآورده شود و جریان هوا در اطراف گیاهان وجود داشته باشد، مشکلی ایجاد نمی کند.
کوددهی
از آنجا که اسفناج بسیار سریع رشد می کند، تغذیه کننده سنگینی است (نیاز غذایی بالایی دارد). هنگام کاشت، طبق دستورالعمل برچسب، کودی با نیتروژن بالا را با خاک مخلوط کنید. این کار به تقویت رشد سالم برگ ها کمک می کند. در طول فصل رشد، طبق دستورالعمل محصول خود به کوددهی ادامه دهید. امولسیون ماهی و کنجاله سویا گزینه های ارگانیک خوبی برای اسفناج هستند.
گرده افشانی
اسفناج عمدتاً توسط باد گرده افشانی می شود و واریته های مختلف با یکدیگر گرده افشانی متقاطع انجام می دهند.
انواع اسفناج
انتخاب رقم مناسب اسفناج بسته به زمان کاشت، فضای در دسترس و مقاومت مورد نیاز متفاوت است و برخی از بهترین گزینه ها برای شرایط گوناگون عبارتند از:
- ارقام مقاوم به بیماری: ‘Melody’، ‘Nordic IV’، ‘Olympia’، ‘Tyee’ و ‘Wolter’.
- ارقام مناسب برای کاشت پاییزه: ‘Avon’، ‘Indian Summer’، ‘Melody’، ‘Razzle Dazzle’ و ‘Tyee’.
- گیاهانی که زمستان گذرانی خوبی دارند: ‘Bloomsdale Long Standing’، ‘Cold Resistant Savoy’ و ‘Tyee’.
- انواع پیشنهادی برای گلدان: ‘Baby’s Leaf Hybrid’ و ‘Melody’.
انواع اسفناج
اسفناج در مقابل کیل (Kale)
اسفناج و کیل نیازهای رشد مشابهی دارند؛ هر دو هوای خنک را دوست دارند و زمان کاشت تا برداشت آن ها تقریباً یکسان است. با این حال، تفاوت های آشکاری دارند. برگ های کیل معمولاً چین دار و برگ های اسفناج اغلب صاف هستند. کیل می تواند طعمی کمی تلخ داشته باشد، در حالی که اسفناج شیرین تر است.
برداشت اسفناج
معمولاً می توانید اسفناج را چهار تا شش هفته پس از کاشت بذر برداشت کنید. هر زمان که برگ ها به اندازه کافی برای سلیقه شما بزرگ شدند، برداشت را شروع کنید. اسفناج را می توان به روش “برش و برداشت مجدد” (cut and come again) برداشت کرد. برگ های تکی را با قیچی باغبانی بچینید، از قدیمی ترین برگ های بیرونی شروع کنید و اجازه دهید برگ های جوان داخلی برای رشد و برداشت بعدی باقی بمانند. اگر می خواهید برداشت بزرگی داشته باشید، می توانید کل گیاه را یکباره قطع کنید. اگر حدود ۲.۵ سانتی متر (یک اینچ) بالاتر از تاج یا پایه گیاه را ببرید، احتمالاً گیاه شروع به تولید برگ های جدید خواهد کرد.
اسفناج را می توان به صورت تازه یا پخته مصرف کرد. برگ ها به گاز اتیلن که توسط بسیاری از میوه ها متصاعد می شود حساس هستند، بنابراین اسفناج را در یخچال در کنار سیب، خربزه یا گوجه فرنگی نگهداری نکنید. آن را در یک ظرف در بسته به تنهایی نگه دارید. اسفناج را می توان برای استفاده بعدی فریز کرد. برگ ها را خوب بشویید و قبل از قرار دادن در کیسه فریزر اجازه دهید خشک شوند. اسفناج یخ زده بهتر است ظرف سه تا شش ماه مصرف شود.
نحوه پرورش اسفناج در گلدان
پرورش اسفناج در گلدان راهی عالی برای در دسترس نگه داشتن آن برای برداشت است. همچنین به جلوگیری از خورده شدن محصول توسط آفات کمک می کند. گلدانی را انتخاب کنید که حداقل ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر عمق و عرض مشابهی داشته باشد. بسته به اندازه نهایی گیاهان، می توانید از جعبه های پنجره ای (window box) نیز برای چند گیاه استفاده کنید. ظرف باید دارای سوراخ های زهکشی باشد. خاک رس بدون لعاب (سفال) ماده ای ایده آل است زیرا اجازه می دهد رطوبت اضافی خاک از طریق دیواره های آن خارج شود. توجه داشته باشید که گلدان ها سریع تر از زمین خشک می شوند، بنابراین احتمالاً باید گیاهان گلدانی را بیشتر آبیاری کنید.
هرس کردن
برداشت برگ ها در طول فصل رشد، همان روش هرس کردن گیاه اسفناج برای حفظ طراوت آن است. اگر گیاهی بیمار یا آسیب دیده شد، اغلب بهترین کار این است که کل گیاه را بیرون بکشید تا از تأثیر آن بر گیاهان مجاور جلوگیری کنید.
تکثیر اسفناج
اسفناج معمولاً از طریق بذر کاشته می شود، اما تکثیر گیاهان از طریق ساقه هایی که با ریشه بیرون می کشید نیز امکان پذیر است (گرفتن قلمه ساقه معمولاً موفقیت آمیز نیست). این کار زمان جوانه زنی بذر را حذف می کند و به شما امکان می دهد سریع تر محصول برداشت کنید. روش کار به این صورت است:
- هنگام برداشت از گیاهان بالغ اسفناج، ساقه ای را پیدا کنید که ریشه دارد. به آرامی آن را از زمین بیرون بکشید و سعی کنید ریشه ها را تا حد امکان سالم نگه دارید.
- ساقه را در خاک گلدان با کیفیت بکارید و آبیاری کنید تا رطوبت یکنواخت حفظ شود.
- هنگامی که با کشیدن ملایم ساقه احساس مقاومت کردید، خواهید دانست که سیستم ریشه قوی شکل گرفته است.
برداشت اسفناج
نحوه کاشت اسفناج از بذر
سعی کنید بذرهای اسفناجی را بکارید که کمتر از یک سال عمر دارند، زیرا نرخ جوانه زنی با قدیمی شدن بذرها کاهش می یابد. ممکن است لازم باشد قبل از کاشت خاک خود را شخم بزنید، زیرا اسفناج خاک نرم و ریز را دوست دارد. خاک را روی بذرها سفت کنید و آبیاری کنید تا به طور یکنواخت مرطوب شود. اطمینان حاصل کنید که خاک را در طول فرآیند جوانه زنی مرطوب نگه دارید؛ معمولاً در عرض یک یا دو هفته شاهد رشد خواهید بود.
تعویض گلدان
از یک خاک گلدان ارگانیک، همه منظوره و با زهکشی خوب برای اسفناج استفاده کنید. بهتر است گیاه را در گلدانی بکارید که اندازه بالغ گیاه را در خود جای دهد، زیرا اسفناج دوست ندارد ریشه هایش برای تعویض گلدان دستکاری شود.
زمستان گذرانی
در اقلیم های گرم، ممکن است بتوانید بذرها را در پاییز بکارید و تا زمستان برداشت کنید. اگر زمین قبل از بلوغ گیاهان یخ زد، آن ها را با یونجه مالچ کنید و تا زمانی که دما در بهار دوباره گرم شود به حال خود رها کنید. مالچ را بردارید تا گیاهان رشد خود را از سر بگیرند و به شما یک برداشت زودهنگام بدهند.
آفات و بیماری های رایج
از آنجا که اسفناج در زمانی که هوا خنک و مرطوب است رشد می کند، چندین بیماری قارچی مانند سفیدک داخلی (کپک آبی) و پژمردگی فوزاریوم می توانند مشکل ساز شوند. گیاهان اسفناج خود را با فاصله مناسب بکارید تا گردش هوای خوبی داشته باشند و سعی کنید در شب آب را از روی برگ ها دور نگه دارید (روی برگ ها آب نریزید).
شته ها نیز خطری برای اسفناج هستند زیرا می توانند ویروس ها را پخش کنند. محصول خود را به طور مرتب برای وجود شته ها بررسی کنید و در صورت مشاهده، بلافاصله آن ها را با فشار آب بشویید.
حیوانات وحشی، به ویژه خرگوش ها، نیز ممکن است به مزرعه اسفناج شما حمله کنند. بهترین دفاع در برابر آن ها حصارکشی است.
بیماری های اسفناج
نتیجه گیری
اسفناج یکی از باارزش ترین و در عین حال ساده ترین سبزیجات برای پرورش در باغچه های خانگی و حتی گلدان های آپارتمانی است. با توجه به رشد سریع و علاقه این گیاه به هوای خنک، گزینه ای ایده آل برای پر کردن باغچه در اوایل بهار و فصل پاییز محسوب می شود. قابلیت برداشت مداوم برگ ها (روش “برش و برداشت مجدد”) به شما این امکان را می دهد که برای مدت طولانی به سبزی تازه و سرشار از آهن و ویتامین دسترسی داشته باشید. با رعایت نکات ساده ای همچون حفظ رطوبت خاک، تأمین نیتروژن کافی و محافظت گیاه در برابر گرمای شدید، می توانید محصولی باکیفیت و شیرین برداشت کنید که طعم و تازگی آن با نمونه های فروشگاهی قابل مقایسه نیست.