نگهداری گیاه بونسای شفلرا
گیاه شفلرا (Schefflera) که به نام های «گیاه چتری» یا «درخت چتر» نیز شناخته می شود، یکی از محبوب ترین گیاهان آپارتمانی گرمسیری از خانواده Araliaceae است. این گیاه بومی تایوان و هاینان است و به دلیل برگ های سبز براق یا ابلق که به صورت دایره ای (شبیه چتر) رشد می کنند، شهرت دارد.
شفلرا به دلیل رشد سریع، مقاومت بالا و قابلیت هرس پذیری عالی، گزینه ای فوق العاده برای تبدیل شدن به بونسای است. چه شما یک فرد مبتدی باشید و چه حرفه ای، شفلرا با کمترین دردسر زیبایی استوایی را به خانه یا محل کار شما می آورد.
انواع رایج شفلرا
اگرچه بیش از ۶۰۰ گونه شفلرا وجود دارد، اما دو نوع اصلی آن به عنوان گیاه آپارتمانی شناخته می شوند:
1- شفلرا آربوریکولا (Schefflera arboricola)
یا «شفلرا کوتوله». این محبوب ترین گونه برای نگهداری در منزل و ساخت بونسای است. برگ های آن کوچک تر است و ارتفاع آن در خانه به ۱.۵ متر می رسد. گونه های ابلق (با لکه های زرد یا کرم) مانند ‘Gold Capella’ از این دسته هستند.
2- شفلرا اکتینوفیلا (Schefflera actinophylla)
یا «درخت چتر». این گونه برگ های بسیار بزرگتری دارد (طول برگ ها تا ۲۵ سانتی متر) و ارتفاع آن می تواند بسیار زیاد شود. به دلیل اندازه برگ ها، کمتر برای بونسای های کوچک استفاده می شود.
شفلرای گلدانی
شرایط نگهداری شفلرا (و بونسای شفلرا)
شفلرا گیاهی کم توقع است، اما برای داشتن یک بونسای پرپشت و سالم، رعایت نکات زیر ضروری است:
1. نور
شفلرا عاشق نور زیاد اما غیرمستقیم است و بهترین مکان برای آن نزدیک پنجره های شرقی، غربی یا جنوبی با پرده ای نازک است؛ چرا که نور مستقیم و شدید آفتاب می تواند باعث سوختگی برگ ها شود. از طرفی، نور خیلی کم نیز منجر به رشد علفی، دراز شدن ساقه و افزایش فاصله بین برگ ها می گردد که فرم زیبای بونسای را از بین می برد. برای حفظ تقارن و زیبایی گیاه، توصیه می شود گلدان را هر ماه بچرخانید تا تمام قسمت ها به یک اندازه نور دریافت کنند.
2. آبیاری
شفلرا تحمل خشکی را دارد، اما آبیاری منظم به رشد آن کمک می کند.
- زمان آبیاری: زمانی که ۲ تا ۳ سانتی متر بالای خاک کاملاً خشک شد (یا حدود ۵۰ تا ۷۵ درصد خاک گلدان خشک شد)، گیاه را آبیاری کنید.
- روش صحیح: گیاه را کامل سیراب کنید تا آب از سوراخ زهکشی خارج شود. آب جمع شده در زیرگلدانی را حتماً دور بریزید.
- هشدار: آبیاری بیش از حد دشمن شماره یک شفلرا است و باعث پوسیدگی ریشه، زرد شدن و ریزش برگ ها می شود.
3. خاک
این گیاه برای رشد بهینه به خاکی غنی، سبک و با قدرت زهکشی بالا نیاز دارد و بسترهای اسیدی با pH کمی پایین برای آن ایده آل هستند. برای تهیه چنین ترکیبی، می توانید از خاک گلدان باکیفیت یا مخلوطی از کوکوپیت، پیت ماس و پرلیت استفاده کنید.
بافت خاک در دست
4. دما و رطوبت
شفلرا به عنوان گیاهی گرمسیری، دمای بین ۱۵ تا ۲۷ درجه سانتی گراد را می پسندد و باید از جریانات هوای سرد مانند باد کولر یا منابع حرارتی مثل شوفاژ دور نگه داشته شود، زیرا دمای زیر ۱۰ درجه منجر به ریزش برگ های آن خواهد شد. اگرچه این گیاه در رطوبت معمول خانه دوام می آورد، اما تأمین رطوبت بیشتر از طریق دستگاه بخور سرد یا ساخت جزیره (زیرگلدانی حاوی سنگریزه و آب) به شادابی هرچه بیشتر آن کمک می کند.
5. کوددهی
شفلرا گیاهی پرخور است. در فصل رشد (بهار و تابستان)، ماهی یک یا دو بار با کود مایع مخصوص گیاهان آپارتمانی (رقیق شده) یا کودهای بونسای تغذیه شود. در پاییز و زمستان کوددهی را متوقف کنید.
6. هرس و فرم دهی
یکی از جذابیت های اصلی شفلرا، قابلیت تبدیل آن به بونسای از طریق هرس اصولی است که بهترین زمان برای انجام آن فصل بهار یا پاییز می باشد. برای ایجاد فرم بوته ای و متراکم، باید ساقه های بیش ازحد بلند یا نامرتب را با استفاده از قیچی تیز و تمیز، دقیقاً از بالای محل اتصال برگ به ساقه (گره) قطع کنید تا گیاه برای تولید شاخه های جدید تحریک شود؛ نکته مهم این است که می توانید در هر نوبت تا ۳۰ درصد از حجم گیاه را بدون نگرانی از وارد شدن شوک به آن هرس کنید.
هرس شفلرای ابلق
روش تکثیر شفلرا
ساده ترین روش تکثیر، قلمه ساقه در فصل بهار است:
- برش: یک ساقه سالم به طول حدود ۱۵ سانتی متر را انتخاب کنید و زیر یک گره برگ برش بزنید.
- آماده سازی: برگ های پایینی را جدا کنید و فقط چند برگ در نوک ساقه باقی بگذارید.
- ریشه زایی: انتهای ساقه را در هورمون ریشه زایی فرو کرده و در گلدانی کوچک با خاک مرطوب بکارید (یا ابتدا در آب قرار دهید تا ریشه دهد).
- شرایط: روی گلدان را با پلاستیک بپوشانید تا رطوبت حفظ شود و در نور غیرمستقیم قرار دهید. پس از چند هفته ریشه ها تشکیل می شوند.
تعویض گلدان
شفلرا می تواند سریع رشد کند. زمانی که ریشه ها از سوراخ زهکشی بیرون زدند یا رشد گیاه متوقف شد (معمولاً هر ۲ تا ۳ سال)، زمان تعویض گلدان است.
گلدان جدید تنها باید یک سایز (۲ تا ۵ سانتی متر) بزرگتر از گلدان قبلی باشد. گلدان خیلی بزرگ باعث ماندگاری آب و پوسیدگی ریشه می شود.
اگر می خواهید گیاه را به صورت بونسای و کوچک نگه دارید، می توانید به جای تعویض گلدان بزرگتر، ریشه ها را هرس کرده و در همان گلدان قبلی با خاک تازه بکارید.
آیا شفلرا سمی است؟
بله. تمام قسمت های گیاه شفلرا حاوی کریستال های اگزالات کلسیم است.
برای حیوانات: برای سگ ها و گربه ها بسیار سمی است و خوردن آن باعث سوزش دهان، استفراغ و مشکلات بلع می شود.
برای انسان: شیره گیاه ممکن است باعث تحریک خفیف پوست شود و خوردن برگ ها باعث حالت تهوع می گردد. هنگام هرس کردن بهتر است از دستکش استفاده کنید.
قلمه های شفلرا
مشکلات رایج شفلرا
با وجود مقاومت بالای گیاه شفلرا، آشنایی با مشکلات رایج و علائم هشداردهنده زیر برای تشخیص به موقع و حفظ سلامت آن ضروری است:
۱. زرد شدن برگ ها:
علت: شایع ترین دلیل آبیاری بیش از حد است. دلیل دیگر می تواند کمبود نور باشد.
راه حل: اجازه دهید خاک خشک شود و اگر لازم است گیاه را به مکان پرنورتر منتقل کنید.
۲. ریزش برگ ها:
علت: شوک محیطی. تغییر ناگهانی دما (باد سرد یا گرمای شدید)، جابجایی گلدان یا آبیاری بسیار نامنظم (خیلی خشک یا خیلی خیس) باعث ریزش برگ می شود.
۳. لکه های قهوه ای روی برگ:
علت: کم آبی شدید (اگر لکه ها خشک و ترد هستند) یا پوسیدگی ریشه ناشی از آبیاری زیاد (اگر لکه ها نرم و تیره هستند).
۴. ساقه های دراز و فاصله زیاد بین برگ ها (Leggy):
علت: نور ناکافی. گیاه برای رسیدن به نور گردن می کشد. با هرس کردن و انتقال به مکان پرنورتر اصلاح می شود.
۵. آفات:
شفلرا ممکن است دچار کنه تارعنکبوتی (تارهای ریز پشت برگ)، شپشک آردآلود (توده های سفید پنبه ای) یا شته شود. با استفاده از صابون حشره کش یا روغن نیم (Neem Oil) درمان کنید.
بررسی بیماری برگ
نگهداری بونسای شفلرا در آپارتمان
اکثر بونسای ها باید بیرون از خانه نگهداری شوند تا همانند درختان عادی، تغییرات چهار فصل طبیعت را تجربه کنند. فقط گیاهان استوایی و نیمه استوایی هستند که می توانند در فضای داخل خانه که دمای آن در تمام طول سال گرم و یکنواخت است، دوام بیاورند.
پرپشت شدن گیاه شفلرا
شاخه دهی شفلرا: برای تشویق رشد بوته ای تر، انتهای ساقه ها را تا ارتفاع مطلوب کوتاه کنید. گیاه چتری شما از جایی که برش انجام شده است شاخه های بیشتری جوانه خواهد زد، که به گیاه شما ظاهری پُرتر خواهد داد.
نگهداری شفلرا در فضای باز
این گیاه را می توان با انتقال تدریجی از سایه کامل به سمت نور بیشتر در طی ۱ تا ۲ هفته، به نور مستقیم خورشید عادت داد. شفلرا را زمانی آبیاری کنید که نیمه بالایی خاک خشک شده باشد. حتماً از گلدانی با سوراخ زهکشی استفاده کنید، به خصوص اگر گیاه در معرض بارندگی قرار دارد.
نگهداری شفلرا در بالکن
نگهداری شفلرا در بالکن نیازمند دقت به نور و دما است. این گیاه در دمای بین ۱۵ تا ۲۴ درجه سانتی گراد بهترین رشد را دارد و اگرچه کمی خنکی را تحمل می کند، اما باید حتماً از بادهای سرد و دمای زیر ۱۰ درجه محافظت شود. شفلرا عاشق نور روشن و غیرمستقیم است و اشعه های تند آفتاب بعدازظهر می تواند برگ هایش را بسوزاند؛ بنابراین اگر قصد انتقال گیاه از داخل خانه به فضای باز را دارید، باید این کار را به تدریج طی ۱ تا ۲ هفته انجام دهید، زیرا حتی یک ساعت نور مستقیم ناگهانی می تواند آسیب جبران ناپذیری بزند که ماه ها طول می کشد تا بهبود یابد. همچنین در صورت قرارگیری در معرض باران، مطمئن شوید گلدان دارای زهکشی مناسب است و تنها زمانی که نیمه بالایی خاک خشک شد، گیاه را آبیاری کنید.
ریشه پیچی شدهٔ گیاه
نتیجه گیری
گیاه شفلرا، با آن برگ های چتری شکل و براق، چیزی فراتر از یک گیاه آپارتمانی معمولی است؛ این گیاه نمادی از سرسبزی استوایی است که با کمترین دردسر، حسی از طبیعت زنده را به فضای خانه یا محل کار شما می بخشد. چه آن را به صورت یک درختچه بزرگ در گوشه ی پذیرایی نگه دارید و چه با هنر هرس کردن، آن را به یک بونسای ظریف و زیبا تبدیل کنید، شفلرا همیشه شما را راضی نگه می دارد.
راز موفقیت در نگهداری این گیاه در سه کلمه خلاصه می شود:
- نور زیاد
- آب به اندازه
- صبر.
شفلرا گیاهی بخشنده است که اشتباهات کوچک شما را نادیده می گیرد و با رشد سریعش، پاداش مراقبت های شما را به سرعت می دهد. اگر به دنبال گیاهی هستید که هم تصفیه کننده هوا باشد، هم عمری طولانی (تا ۲۵ سال!) داشته باشد و هم دکوراسیون منزل شما را با شکوه سبز خود متحول کند، شفلرا بهترین انتخاب برای شماست. همین امروز یک گلدان شفلرا تهیه کنید و از تماشای رشد چترهای سبز و کوچک آن لذت ببرید.